Stress

7 december 2008

645x bekeken

2 reacties

Maandag heb ik in de KHBO een lezing van dokter Luk Swinnen over stress bijgewoond. Hieronder een overzicht van de meest opmerkelijke punten uit zijn betoog.

Wat is stress?

photo credit: imajes

De lezing begon met een medische uitleg van wat stress nu precies is: een autonome functie van de hersenen, een soort reflex. Het is eigenlijk een papje van adrenaline, cortisone en neurotransmitters die aangemaakt worden in de hersenen. In de prehistorie hield stress je alert en gaf je kracht om te reageren. De energie die vrijkomt kon de mens toen kwijt door de vluchten of te vechten. Vandaag de dag raken we die energie niet meer zo snel kwijt. Vroeger sprak men wel eens van positieve en negatieve stress, maar positieve stress is vandaag de dag ook taboe bij de behandeling van stress: stress is altijd negatief. De stoffen die vrijkomen verkorten altijd je leven en dit met 20 jaar! Een positievere noot was dat je de stressreflex kunt beheersen, maar het vergt wel veel oefening. Dokter Luc Swinnen vertelde dat hij tegenwoordig zo goed als nooit nog stress heeft, maar dat hij er toch 15 tot 20 jaar over gedaan heeft om dat te bereiken.

Het grote probleem bij stress is dat het continu aanwezig kan zijn. Voordien kan je gaan anticiperen op een probleem (wat stress veroorzaakt), terwijl je bezig bent kan je gaan interpreteren (waarbij verkeerde interpretaties tot stress kunnen leiden) en nadien kun je dan nog eens gaan evalueren, wat ook stress bezorgt. Je kan dus stress hebben voor, tijdens en na. Er is zelfs geen probleem voor nodig. Een voorbeeld hiervan is een presentatie die je moet doen: voordien ben je al bezig met wat er allemaal kan mislopen, tijdens je presentatie meen je af te leiden uit het gedrag van je publiek dat je slecht bezig bent en nadien ga je de ganse presentatie nog eens evalueren.

Een belangrijke oorzaak van stress is het oordeel van derden. Je telkens afvragen wat “de mensen wel niet zullen denken” leidt gegarandeerd tot stress. Door niet te veel rekening te houden met de mening van anderen kan je al een heleboel stress vermijden. Hiermee wordt niet gezegd dat je je helemaal niets van de anderen moet aantrekken, maar dat je wel je eigen weg moet gaan.

Stress op het werk

Stress komt vooral voor bij kenniswerkers. De redenen hiervoor liggen voor de hand. Kenniswerkers hebben nooit gedaan met werken en weinigen werken nog op vaste ritmes. Je kan je werk overal mee naartoe nemen (GSM, iPhone, Netbook …). Dit zorgt voor stress. Tip: zet alle communicatiemiddelen af als je thuiskomt. Samengevat zijn er twee grote oorzaken van stress bij kenniswerkers:

Je hebt nooit het gevoel dat je gedaan hebt
Je weet nooit of je kwaliteit voldoende is (en evaluatie is hiervoor weinig nuttig)

Eén voor één gaan kenniswerkers hieraan kapot. Een mens geeft immers structuur en een zekere vorm van zekerheid nodig. Daarbij hebben mensen het meeste stress als ze niets kunnen doen aan bepaalde dingen. Op het werk gang je af van je collega’s en bij groepswerk wordt je beoordeeld op het resultaat van je collega’s. Veel werken is niet zozeer het probleem, maar wel collega’s die hun werk niet goed doen.

Als alles goed gaat en je kun je vaardigheden benutten, dan spreekt men van flow. Er zijn drie mogelijkheden:

Je werkt in het flow-kanaal: De vaardigheden komen overeen met de uitdagingen. Er is een evenwicht.
Je werkt boven het flow-kanaal: Je kan je het werk niet meer aan, er is sprake van burn-out.
Nu zijn er zelfs al mensen van 25 jaar die een burn-out hebben. De oorzaak hiervan begint al aan 3, 4, 5 jaar oud. Kinderen moeten sporten, muziek spelen, les volgen ….
Bij een burn-out ben je twee jaar buiten strijd.
Je werkt onder het flow-kanaal: Je vaardigheden worden niet voldoende benut, er is sprake van een bore-out.
De symptomen en gevolgen van een bore-out zijn gelijk aan die van een burn-out.

Het evenwicht, het werken in het flow-kanaal is heel belangrijk. Als dit evenwicht zoek is moet je van job veranderen.

Evenwicht

Er zijn volgens dokter Luc Swinnen drie periodes in elke dag die in evenwicht moeten zijn: werken, regenereren (doen wat je graag doet) en slapen. In de ideale situatie duurt elke periode 8 uur. Tegenwoordig wordt er tijd afgenomen van regenereren en slapen om te werken. Een mogelijkheid om te regenereren is sporten, maar als je wil sporten als regeneratie moet je dit minstens 3 keer per week doen en daarbij geen overdreven inspanning doen. Bij het slapen moet je 3 keer een REM-slaap hebben per nacht (ongeveer 1 keer om de 1u30). Als je niet aan het begin van de cyclus in bed kruipt, dan lig je wakker tot een nieuwe cyclus is gestart. Door de computer en de tv voelen veel mensen die cyclussen niet meer aan en gaan dus vaak te laat gaan slapen.

Een ander belangrijk evenwicht is dat tussen werk en privé. Als je beiden niet goed kan doen, geef je het ene op voor het andere. Vaak wordt vandaag de dag de privé opgegeven voor het werk. Dokter Luc Swinnen is van mening dat veel echtscheidingen het gevolg zijn van te veel tijd in het werk steken. Sociaal contact is de belangrijkste buffer om je te beschermen tegen stress, maar als je nu behoefte hebt aan een babbel, kan dat vandaag vaak niet meer (gesprekspartner geeft geen tijd, alles moet gepland worden).

Stress behandelen

Klachten behandelen doet men niet meer in de psychologie. Wat men wel doet is het goede versterken. Meestal verdwijnt die klacht dan vanzelf. Een psycholoog/arts gaat niet meer in op de klacht (je beloont anders mensen om een klacht te hebben), maar gaat op zoek naar energie om een energiebalans op te bouwen.

Bij de behandeling van stress werkt men aan de hand van een model met 7 stappen.

Je begint onderaan bij de context. Als je de context kan veranderen, verander hem. Kan je hem niet veranderen, aanvaard hem dan. Als je niks kan veranderen, moet je er ook niet over praten of mee bezig zijn. Door de media worden we met een aantal problemen opgezadeld die toch niet veranderbaar zijn.
Daarna volgt gedrag. Gedrag veranderen is niet moeilijk. Ga nooit in discussie met iemand, want het is tijdverlies. Je kunt gelijk hebben of gelijk krijgen. Wat is het nut van gelijk krijgen? Beter is om een stuk mee te gaan in iemands betoog en dan jouw betoog te geven (U-vormige boog). Hierdoor ontstaan betere sociale contacten, want je luistert ook. Je hoeft niet meer altijd gelijk hebben: dit geeft een ontspannen gevoel. Het tegengestelde zie je bijvoorbeeld in de Zevende Dag.
Emotie kun je leren beheersen. Je kunt emotieloos een tijdje leven, iets aanpassen en dan terug de emotie toepassen. Dit wordt bijvoorbeeld toegepast bij de Marines in de VS, die emotieloos moeten kunnen doden. Men noemt dit dissociatietechnieken.
Overtuigingen kun je veranderen: een externe referentiekader (wat andere mensen ervan vinden) hoef je niet te hebben. Hierdoor ben je een vrij mens. Je hoeft je de kritiek ook niet meer aan te trekken. Een intern referentiekader is veel minder stressvol.
Zelfbeeld: veel mensen hebben een klein zelfbeeld (vroeger: minderwaardigheidscomplex). Dit kan enkel als je een extern referentiekader hebt. Door een extern referentiekader kan je je ook beter gaan voelen dan de rest en ook dat is niet goed.
Missie: Nadenken over wat je wil bereiken? Wat is je doel?
Als je werk je missie is, dan is het leuk werken en zit je in de flow. Je moet je natuurlijk die vragen stellen. Vaak doen mensen dit als er iets ernstigs is gebeurd. Stel ze vandaag en bepaal je leven in die richting!
Visie: Een zicht hebben hoe je die missie gaat bereiken.